Ελευθέριανη

Θέση
Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 760 μ. σε βάθος χοάνης που σχηματίζεται από ψηλές ελατοσκέπαστες βουνοκορφές. Διάφοροι χείμαρροι και ρυάκια που διασχίζουν το χωριό σχηματίζουν τον Λευτεριάνικο που συμβάλλει στο ποτάμι Κότσαλος.

Ονομασία
Παρότι οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι η ονομασία έχει σχέση με την Ελευθερία, μια και όπως λένε «δεν πάτησε τούρκικο ποδάρι στο χωριό». Αληθοφανέστερο είναι να έχει σχέση με το κυριώνυμο Λευτέρης ή το σύμπλεγμα των ονομάτων Λευτέρης και Γιάννης.

Ιστορία
Άγνωστος ο χρόνος ίδρυσης του χωριού, είναι όμως βεβαιωμένο από τις αρχαιότητες που έχουν επισημανθεί κατά καιρούς σε διάφορα σημεία της περιφέρειας του χωριού ότι εδώ υπήρχε αρχαία οίκηση. Στη θέση «Μάρμαρα», στα «Αμπέλια»όπου βρέθηκε επιτύμβια λαξευμένη πέτρα με την επιγραφή «Κλέοπολι χαίρε», στης Σταμάταινας τη λάκκα και αλλού. Η αρχαιότερη μνεία του χωριού γίνεται στο τούρκικο κατάστιχο (1550-1600).

Φυσικές ομορφιές – Αξιοθέατα
Ο «Πουρναρόσταλος» με την πετρόκτιστη βρύση του, η βρύση Γάβρος, οι μικροκαταρράκτες που σχηματίζουν οι χείμαρροι στο Ματζανόρεμα, η εναλλαγή των δασικών δέντρων με τα έλατα, τα πεύκα, τα δρυόδεντρα, τις κουμαριές, ο εντυπωσιακός καστανόλογγος και η Παπαδιά με την ψηλότερη κορυφή το Τσακαλάκι, και ο Αι Γιάννης με τα πλατάνια δίνουν στο χωριό μια ξεχωριστή φυσική ομορφιά. Ο ενοριακός ναός του χωριού ο Άγιος Δημήτριος κτίστηκε στα 1950 και αντικατέστησε τον παλιότερο που είχε κτισθεί στα 1880. Στον «Πέρα Μαχαλά» ο ναός της Υπαπαντής (Παναγία), υπήρχε στα 1829 ως Αγία Υπαπαντή και στέγασε την εκλογική συνέλευση. Επίσης οι παλιόμυλοι, δυο στον Κότσαλο και ένας μέσα στο χωριό, θυμίζουν την έντονη ζωή παλιότερων χρόνων. Στο κέντρο του χωριού λειτουργεί λαογραφικό μουσείο.

πηγή: www.dimospilinis.gr