Παλαιόπυργος

Θέση
Είναι κτισμένος στους πρόποδες του βουνού Βλασινιάς (Βελσινιάς), σε υψόμετρο 720μ. Η Ν.Α. κοιλάδα που βρίσκεται το χωριό είναι ανοικτή προς τα νότια και έχει θέα προς τον Κορινθιακό Κόλπο. Η Β.Δ. κοιλάδα, όπου είναι ο συνοικισμός Περιβόλια σε υψόμετρα 820μ. βλέπει προς τον Εύηνο και τα χωριά του Θέρμου.

Ονομασία
Μέχρι το 1927 που το όνομα Παλιόπυργος (Παλαιόπυργος) το χωριό λεγόταν Βελβίτσαινα (απαντιούνται και οι τύποι Βελβίτζενα, Βελβίτζανα, Βελβίτζιανα, Βαλβίτσενα). Η λέξη είναι ανδρωνυμική και προφανώς Βελβίτσης είναι ο άνδρας που κατά κάποιες ερμηνείες είναι μασχαροτρόφος ή με υψηλό ανάστημα. Το όνομα Παλαιόπυργος δόθηκε από τα ερείπια ενός παλαιού Πύργου (η Κούλια τ’ Καναβού) που βρίσκεται στην αγροτική περιοχή Μαραθιάς.

Ιστορία
Οι γερόντοι παραδίδουν ότι το χωριό ήταν κτισμένο στα Περιβόλια (ποτιστικοί κήποι περιφραγμένοι) στη θέση Κεφαλόβρυσο ή Παλιοχώρι. Μετά την πώληση της γης στα 1787 στους άρχοντες Καναβαίους μετοίκησαν στη θέση όπου είναι η Παλιά Αγία Τριάδα. Στα 1825 και 1827 κάηκε το χωριό από τους Τούρκους και οι κάτοικοι σκόρπισαν σε διάφορες κατευθύνσεις. Όταν πάλι επανήλθαν έκτιζε ο καθένας το σπίτι του κοντά στο χωράφι και έτσι σήμερα ο Παλαιόπυργος αποτελείται από οκτώ συνοικίες που βρίσκεται η καθεμιά σε αρκετή απόσταση από την άλλη.

Γνωστοί οπλαρχηγοί στον Αγώνα ήταν ο Κώστας Αδραχτάς που σκοτώθηκε τον Ιούλιο του 1821 έξω από τα τείχη της Τριπολιτσάς, ο αδελφός του Γιάννη και ο Κώστας Βελβιτζάνος. Σε πολλά σημεία της περιφέρειας του χωριού του χωριού (Μάρμαρα, Φακίστρα, Ρεβύθια κ.λ.π.)έχουν επισημανθεί αρχαιότητες που ενισχύουν την άποψη ότι εδώ υπήρχε αρχαίος αιτωλικός οικισμός.

Φυσικές ομορφιές – αξιοθέατα
Ο Παλαιόπυργος έχει δεκαέξι ναούς. Ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν η «παλιά Αγία Τριάδα», η νέα Αγία Τριάδα και ο Άγιος Χαράλαμπος. Λόγω των πολλών νερών, αναπτύχθηκαν γύρω στους δώδεκα νερόμυλους. Από αυτούς οι οκτώ το 1996 αναγνωρίσθηκαν ως διατηρητέα μνημεία. Κατά την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού «Πρόκειται για αντιπροσωπευτικό δείγμα κτηρίων ειδικής χρήσης σημαντικά για τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής.

Ως τμήματα ενός ευρύτερου γεωγραφικού χώρου με νερόμυλους, αποτελούν μαρτυρία της βιοτεχνικής δραστηριότητας και της οικονομικής ζωής της περιοχής». Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Καναβόπυργος, τον οποίο το Υπουργείο Πολιτισμού ανεγνώρισε το 1996 ως διατηρητέο ιστορικό μνημείο. Είναι κατασκευασμένος «με αργολιθοδομή και ισχυρό συνδετικό κονίαμα, με εμφανή ίχνη από ξυλοδεσιές»

πηγή: www.dimospilinis.gr