Φαμίλα

Θέση
Η Φαμίλα αποτελείται σήμερα από τέσσερις συνοικισμούς. Οι δυο πεδινοί, ο Πλατανιάς και ο Καρκανιάς βρίσκονται στις δυο πλευρές της κοιλάδας που σχηματίζει ο Πόριαρης, παραπόταμος του Φιδάρη, ο οποίος της έδωσε και το όνομά του. Οι δυο ορεινοί, η Συκιά (υψόμ. 520μ.) κτισμένη στις Β.Δ. πλαγιές του Καστρουμά, αντερείσματος του βουνού Ριγάνι και το Κλεφτάλωνο (υψόμ. 510μ.) στις Δ. πλαγιές του.

Ονομασία
Το τοπωνύμιο Φαμίλα προέρχεται από τη λατινική λέξη familia και σημαίνει γένος, οικογένεια, πολυμελής οικογένεια, άθροισμα οικογενειών που μένουν στο ίδιο μέρος. Το τοπωνύμιο Κλεφτάλωνο υποδηλώνει τη θέση που συνάζονταν οι κλέφτες και οι αρματολοί. Το αλώνι δεν διασώζεται, ίσως ήταν κτισμένο στη σημερινή πλατεία του χωριού στη Ραχούλα.

Ιστορία
Είναι άγνωστο πότε ιδρύθηκε το χωριό. Η ύπαρξη δυο Παλαιοχωρίων, το πρώτο στα σύνορα Φαμίλας και Ριγανίου σε υψόμετρο 1000μ. σε δασωμένη, κατάφυτη έκταση και το δεύτερο ανάμεσα στο Κλεφτάλωνο και στη Συκιά, εκεί που είναι η Εκκλησία της Παναγιάς, ανάγει την πρώτη οίκηση στη βυζαντινή εποχή. Αν σκεφτούμε ότι στον κατάλογο του περιηγητή Πουκεβίλ μνημονεύεται μόνο η Συκιά, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το δεύτερο Παλιοχώρι πρέπει να άκμαζε αρκετά προ του 1800.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας στη θέση Σπαθά κοντά στον παραπόταμο Πόριαρη υπήρχε κούλια (πυργόσπιτο) του Αγά της περιοχής που επόπτευε τους κάμπους. Λέγεται ότι ο Τούρκος Αγάς τα καλοκαίρια παραθέριζε στις πλαγιές του Κουστρουμά.

Ένας από τους σημαντικότερους καπετάνιους στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν ο Θανάσης Σακαρέλος. Είχε το ορμητήριο του στη Συκιά. Η κατοικία του ήταν πραγματικό καστρόσπιτο με πολεμίστρες και με υπόγεια σήραγγα επικοινωνούσε με την εκκλησία της Αι Σωτήρας. Σύμφωνα με την παράδοση η σήραγγα εκτός από την εκκλησία επικοινωνούσε βόρεια με πυκνό δάσος και νότια με πηγή από την οποία τροφοδοτούσε τον πύργο με νερό.

Φυσικές ομορφιές – Αξιοθέατα

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές για την αγριάδα τους είναι: οι ρεματιές Καλαγκούρα, γεμάτη πλατάνια, κουμαριές, αρκετές σπηλιές και μικρούς καταρράκτες (Κρέμαση), Κολομόρω, πλατανότοπος, στέκι νεράιδων στους τοπικούς μύθους, ο Σταυρός στη Βρωμίστρα απομεινάρι του σταυρώματος για το ξόρκισμα των επιδημιών, η Σκαλούλα στο δρόμο από το Κλεφτάλωνο προς τη Συκιά με τους άγριους βράχους της, η Τρανή Βρύση με τα ξωτικά της στις τοπικές παραδόσεις, οι Καστανιές φημισμένες για το δροσερό νερό της στα σύνορα Ριγανίου, Φαμίλας και Νιόκαστρου, ο Αβράδιαγος με τον βαθύσκιωτο πλατανιά, η θολωτή πέτρινη Βρύση τ’ Αγά στη θέση Σπαθά.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει στη Συκιά η Σωτήρω, παλιά καστροεκκλησιά που είναι συνδεδεμένη με τον αρματολοκαπετάνιο Θανάση Σακαρέλο. Σύμφωνα με την παράδοση στην Αγία Τράπεζα υπήρχε καταπακτή και σε τρία διαφορετικά σημεία του ναού κρυφές έξοδοι. Έτσι ο καπετάνιος που χρησιμοποιούσε το ναό ως κρησφύγετο είχε εξασφαλισμένη την απόδρασή του. Στους τοίχους του ναού φαίνονται οι πολεμίστρες, ενώ η καταπακτή σε κάποια από τις ανακαινίσεις έχει κλείσει με πέτρες.

Ενοριακός ναός της Φαμίλας είναι η Αγία Παρασκευή στον κάμπο, παλιά εκκλησία, που ανακαινίστηκε τα τελευταία χρόνια.

Στα ΝΔ της πεδιάδας στη θέση Λυγιάς, σημερινά «Μακρυγιανναϊικα» λειτουργούσε ο μύλος των Ροντηραίων που περιήλθε ως προίκα στους Μακρυγιανναίους. Κοντά στα Λουτρά Στάχτης ο Σακαρέλος είχε κατασκευάσει νερόμυλο με μαντάλι και νεροτριβή σε όμορφο δομημένο κτίριο με πέτρα πελεκητή που το αφιέρωσε στην Εκκλησία του χωριού. Ο μύλος λειτουργούσε ως τα 1950 και είναι γνωστός ως Μύλος της Εκκλησιάς.

πηγή: www.dimospilinis.gr