Κρυονέρια

Τα Κρυονέρια Ναυπακτίας, (παλιότερη ονομασία Κουτολίστια) το ψηλότερο σε υψόμετρο χωριό (υψόμετρο 1312 μ.) της Ορεινής Ναυπακτίας, είναι κτισμένο στη βόρεια πλαγιά του όρους Φτερόπυργο, συνέχεια του όρους Τσεκούρα. Ιδρύθηκε γύρω στο 1850, και πήρε το σημερινό του όνομα το 1939, λόγω της πληθώρας των υδάτινων πόρων που το περιστοιχίζουν. Μαζί με τον οικισμό Λάλικα αποτελούσαν μία ενιαία κοινότητα, με 122 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2001).

Τα Κρυονέρια ξεχωρίζουν για το ξεχωριστό, παρθένο, φυσικό τους περιβάλλον. Ψηλά έλατα με κέδρους, καστανιές και πλατάνους συνθέτουν την χλωρίδα της περιοχής, ενώ έχουν καταγραφεί εννέα είδη άγριας ορχιδέας, ένα σπάνιο είδος τουλίπας καθώς και μεγάλη ποικιλία μανιταριών, τρία εκ των οποίων αποκαλύπτονται για πρώτη φορά στην Ευρώπη. Στα δάση της περιοχής ζουν αγέλες λύκων, αγριογούρουνα, ζαρκάδια, ελάφια, λίγκες ενώ έχει θεαθεί και ένα ζευγάρι καφετιάς αρκούδας. Από τα πτηνά της περιοχής ξεχωρίζουν ο χρυσαετός, ο γύπας ασπροπάρης, ο φιδαετός και ένα πολύ σπάνιο είδος δρυκολάπτη με τροπικά χρώματα

Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες οι πρώτοι κάτοικοί του χωριού, ήρθαν από το Μούστροβο (σημερινή ονομασία Περιβόλι) της Σπερχειαδας του νομού Φθιώτιδος, στις αρχές του 19ου αιώνα κυνηγημένοι από τον Τούρκο έπαρχο της περιοχής. Αρχικά κατέλυσαν κοντά στο ποταμό Εύηνο αλλά η ανάγκη εξεύρεσης πόσιμου νερού τους οδήγησε στο μέρος που βρίσκεται σήμερα το χωριό όπου και εγκαταστάθηκαν μόνιμα. Κύρια ασχολία τους είναι η γεωργία, και η κτηνοτροφία. Σιγά σιγά το χωριό επεκτάθηκε και οι κάτοικοι και οι περιουσίες τους εξαπλώθηκαν καλύπτοντας μια μεγάλη γεωγραφική περιοχή που τα σύνορα της σκιαγραφικά είναι δυτικά οι όχθες του Ευήνου, βόρεια ο συνοικισμός Λάλκας, ανατολικά το μοναστήρι του Αγ. Δημητρίου, και νότια η διασταύρωση για την Αμπελακιώτισσα. . Μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο οι κάτοικοι εξαιτίας όμως της εσωτερικής μετανάστευσης για οικονομικούς λόγους εγκατέλειπαν το χωριό. Ως τις αρχές της δεκαετίας του 1970 το χωριό είχε τους τελευταίους μόνιμους κατοίκους. Στα μέσα αυτής της δεκαετίας υπήρξε μια περίοδο ύφεσης κατά την οποία ιστορικό ρόλο έπαιξαν οι συγχωριανοί μας που κατοικούσαν το χωριό από τις αρχές Μαΐου ως τα τέλη Νοεμβρίου και παρέμεινε το χωριό ζωντανό ώστε να έχει αυτή την ανοδική πορεία, όπου τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε μια διαρκή ανάπτυξη και ανοικοδόμηση. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία κατά τους καλοκαιρινούς μήνες της νεολαίας του χωριού γεγονός που έχει κάνει τα Κρυονέρια να είναι ο αγαπημένος προορισμός των διακοπών τους.

Ο επισκέπτης μπορεί να δει και να θαυμάσει τις παλιές εκκλησιές του χωριού (Αγ. Γεώργιος, Παναγία), το νεότευκτο Εκπολιτιστικό Κέντρο στο οποίο στεγάζεται και το Λαογραφικό Μουσείο του χωριού με παλιές φωτογραφίες από την ζωή του χωριού, εργαλεία και ότι άλλο χαρακτηρίζει και θυμίζει τους προγόνους μας, τα οποία έχουν δωρίσει Κρυονερίτες. Μια ευχάριστη απόδραση είναι η ανάβαση στο όρος Τσεκουρα όπου από εκεί μπορεί να θαυμάσει κανείς τα γύρω χωριά και την Ευηνολίμνη, τα εκκλησάκια του Προφήτη Ηλία και τους Αγίους Ταξιάρχες (την εκκλησία που έχτισαν οι πρώτοι Κρυονερίτες που ήρθαν από την Σπερχιάδα), και να φτάσουμε στο πανέμορφο γιοφύρι του Κάκαβου στο ποταμό Εύηνο.

πηγή: www.krioneria.gr