Αμπελακιώτισσα

Δέκα χιλιόμετρα ασφαλτόδρομου τη χωρίζουν από την Άνω Χώρα, ενώ παλαιότερα ονομαζόταν Κοζίτσα και βρίσκεται χτισμένη σε ύψος 1.000 μέτρων. Σήμερα αποτελεί δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Αποδοτίας με έδρα την Άνω Χώρα. Οι κάτοικοί του τον χειμώνα είναι λιγοστοί, όμως το καλοκαίρι παρατηρείται θεαματική αύξηση του πληθυσμού.

Ο χώρος που περιβάλλει την Αμπελακιώτισσα είναι πλούσιος σε πυκνή βλάστηση με κυρίαρχα τα έλατα και τις καστανιές.Από τη μια μεριά ο άγριος ορεινός όγκος του Τσεκούρα, και την άλλη ο Αϊ-Λιας, πιο ήπιος και καταπράσινος, ατενίζουν από ψηλά, έως και 1.700 μέτρα. Πιο χαμηλά, προς τη μεριά της θάλασσας, το πανέμορφο ποταμάκι ο Κότσαλος, που με τη φιδίσια διαδρομή του διασχίζει το άγριο φαράγγι του Κάκαβου και τη μικρή κοιλάδα του.

Στην πλούσια και πυκνή βλάστηση γύρω και μέσα στο χωριό, όσοι γνωρίζουν, θα βρουν πολλά από τα μοναδικά βότανα της φύσης, ρίγανη, χαμομήλι, τσάι, αγριομάραθο και αρκετά άλλα.Ο οικισμός ολοένα και εμπλουτίζεται από παλιά πετρόχτιστα πού ξαναζούν και χαρίζουν εικόνες και μνήμες από τα παλιά.

Η Αμπελακιώτισσα είναι γνωστή για την Ιερά Μονή της που διασώζει τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Αμπελακιώτισσας και το χέρι του Αγίου Πολυκάρπου. Πάνω από την Αμπελακιώτισσα, μέσα σε λόφους της Ν.Α. ελατόφυτης πλαγιάς της κορυφογραμμής Αϊ-Λιας, βρίσκεται η ιερά μονή Κοίμησης της Θεοτόκου.

Στην Αμπελακιώτισσα υπάρχει επίσης το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου που χαρακτηρίζεται από τα θαυμάσια ξύλινα γλυπτά που στολίζουν τους τοίχους του. Μόνιμοι κάτοικοι του χωριού είναι οι δύο ιερείς της Ιεράς Μονής Αμπελακιώτισσας, οι οποίοι καρτερικά και αβασάνιστα στέκουν φρουροί της εκκλησιαστικής και ιστορικής μας παράδοσης.

Η Αμπελακιώτισσα έχει χαρακτηριστεί ως «ιερά κιβωτός της Ναυπακτίας» λόγω των πλούσιων και σπάνιων εκκλησιαστικών της θησαυρών.