Γαϊτανάκι στη Σκάλα

Στο χωριό Σκάλα του Δήμου Ναυπάκτου κάθε Δευτέρα του Πάσχα, οι χωριανοί πλέκουν το γαϊτανάκι. Ένα έθιμο που σύμφωνα με τη φιλόλογο Ελένη Δημοπούλου-Ταραμπίκου έχει ρίζες πέντε αιώνων.

Σε ομιλία της το 2002, κατά τη διάρκεια της γιορτής, είχε πει μεταξύ άλλων: “ Όταν το 1453 η Κωνσταντινούπολη έπεσε στους Τούρκους, η μία μετά την άλλη ελληνική περιοχή γνώριζε την υποδούλωση και τη σκλαβιά στον κατακτητή. Το 1499 παραδόθηκε και η Ναύπακτος. Οι Τούρκοι έκαναν επιδρομές στη Σκάλα, επειδή ήταν κοντινό χωριό, και λεηλατούσαν τα πάντα. Έτσι οι Σκαλιώτες αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό τους και να εγκατασταθούν δέκα χιλιόμετρα βορειότερα, σε υψόμετρο 750 μέτρων, στη σημερινή Παλιόσκαλα. Εκεί δημιούργησαν ομάδες αντίστασης κατά των Τούρκων. Επινόησαν δε και καθιέρωσαν και μια εκδήλωση συμβολική. Κάθε χρόνο την τρίτη ημέρα του Πάσχα «έπλεκαν» το «Γαϊτανάκι», ένα δικό τους ξεχωριστό χορό, σε ένδειξη αγάπης, αδελφοσύνης και ομόνοιας μεταξύ τους, αλλά και σταυροφορίας και αγωνιστικότητας κατά των τούρκων κατακτητών.

Τα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς διάβηκαν. Και η πατρίδα λευτερώθηκε. Η Ανάσταση του ελληνικού έθνους πραγματοποιήθηκε. Αλλά το συμβολικό «Γαϊτανάκι» παρέμεινε και «πλέκεται» μέχρι σήμερα χωρίς διακοπή από τους σύγχρονους Σκαλιώτες. Παλιότερα το «Γαϊτανάκι» το οργάνωναν αυθόρμητα οι κάτοικοι του χωριού όλοι μαζί, ψήνοντας, τρώγοντας, πίνοντας και τραγουδώντας. Τα τελευταία χρόνια το διοργανώνει το τοπικό διαμέρισμα Σκάλας, προσφέροντας δωρεάν ψητό κρέας, κρασί και όμορφα αναμνηστικά δώρα στους παρευρισκομένους.

Το «Γαϊτανάκι» χορεύεται από δύο κύκλους χορευτών, πού πλέκονται μεταξύ τους σταυρωτά και σε δύο πάρτες (ρυθμούς). Η πρώτη πάρτη πηγαίνει το χορό αργά στα τρία και η δεύτερη σε ρυθμό συρτού. Το τραγουδούσαν δε παρέες – παρέες, μια οι γυναίκες και μια οι άνδρες, λέγοντας τους στίχους του τραγουδιού, τους οποίους διάνθιζαν με την επωδό:

Το βλέπεις κείνο το βουνό το πέρα και το δώθε;
Ήταν λημέρια των κλεφτών και των καπεταναίων.
Σκουτέρης εροβόλαγε από ψηλή ραχούλα.
Φέρνει το φέσι του στραβά και τη γαλάζια φούντα.
Κι η βλάχα τον περίμενε σ’ ένα στενό σοκάκι.
Φέρνει τη ρόκα γνέθοντας τ’ αδράχτι της γεμάτο.
Στη Σκάλα για να μαζωχτούν γιουρούσι για να κάμουν.
Στον Έπαχτο να κατεβούν το κάστρο για να πάρουν.”